Theo anh Nguyễn Đình Giang, mỗi tháng, gia đình anh phải trả tiền điện trung bình khoảng 1 triệu đồng. Anh có ý định lắp điện mặt trời từ đầu năm, sau khi thấy một số người quen lắp hệ thống này vừa giảm nóng cho mái nhà, vừa không phải đóng tiền điện, thậm chí còn có thêm tiền bán điện.

2 tháng trước, gia đình anh đã thuê vài công ty cung cấp pin năng lượng mặt trời đến khảo sát và báo giá. Với nhu cầu sử dụng điện như gia đình anh, cần hệ thống khoảng 3,3kWp để mỗi ngày tạo ra khoảng 12kWh điện.

Nếu hệ thống này được đấu nối với đường dây của công ty điện lực, chi phí là 56-60 triệu đồng tùy loại tấm pin; còn nếu không được đấu nối, anh phải tốn thêm 15-25 triệu đồng để lắp thêm 2-4 tấm pin, trang bị thêm hệ thống lưu trữ điện, nhưng thời gian bảo hành các thiết bị lưu trữ điện ngắn.

Hệ thống điện mặt trời trên mái của nhà máy Kim Đức, huyện Bến Lức, tỉnh Long An - Ảnh do Vũ Phong Energy Group cung cấp

Nhiều hộ dân, chủ nhà xưởng, trang trại có ý định trang bị hệ thống điện mặt trời cũng đã phải cân nhắc sau đề xuất mới đây của Bộ Công Thương. Cụ thể, trong lần lấy ý kiến gần nhất (cuối tháng 4/2024) cho dự thảo nghị định về phát triển điện mặt trời mái nhà, Bộ Công Thương giữ nguyên đề xuất điện mặt trời lắp trên mái nhà, mái công trình cơ quan, công sở chỉ để tự dùng và nếu nối lưới điện quốc gia thì có giá 0 đồng.

Ông Đào Du Dương - Tổng giám đốc Tập đoàn Bảo Long Solar Energy - cho rằng, khái niệm điện mặt trời giá 0 đồng bộc lộ sự mâu thuẫn. Bộ Công Thương nói điện mặt trời phát triển mạnh, nếu đẩy lên lưới sẽ gây mất an toàn trong vận hành lưới điện, làm nguy hại đến lưới điện nhưng trong dự thảo nghị định cũng như phát biểu của Bộ trưởng bộ này thì điện mặt trời được đưa vào lưới điện thoải mái nếu có giá 0 đồng (?).

Như vậy, việc đưa điện lên lưới là bài toán kinh tế chứ không phải bài toán kỹ thuật. Bên cạnh đó, việc mua bán điện 0 đồng là nhằm bảo vệ cho một nhóm đối tượng được hưởng lợi từ điện mặt trời chứ vấn đề không nằm ở lượng điện vào nhiều hay ít.

“Việc mua bán điện 0 đồng là một khái niệm phi kinh tế, không khả thi và sẽ tác động tiêu cực, kéo lùi sự phát triển điện mặt trời nói chung” - ông Đào Du Dương nói.

Theo ông Đào Du Dương, ngành điện thừa sức giải quyết được áp lực của lưới điện và áp lực từ điện mặt trời lên lưới cũng không lớn đến mức không cân bằng được. Ông nêu nghi vấn, phải chăng nếu tính tiền thì ngành điện sẽ mất doanh thu và những nhà đầu tư các nguồn như điện than, thủy điện sẽ bị giảm doanh thu. Điều này dễ khiến dư luận nghi ngờ có vấn đề lợi ích nhóm.

Cũng theo ông, lý giải của Bộ trưởng Bộ Công Thương rằng “việc mua điện mặt trời mái nhà dư thừa giá 0 đồng là để ngăn hiện tượng trục lợi chính sách” là không có cơ sở, bởi những người đề ra chính sách, vận hành chính sách là đối tượng có khả năng trục lợi cao nhất từ chính sách, còn những người bị tác động thì khó có cơ hội trục lợi.

Đại diện Công ty cổ phần Tập đoàn Năng lượng Vũ Phong (Vũ Phong Energy Group) cho rằng, việc đầu tư vào hệ thống điện mặt trời kèm theo bộ lưu trữ là giải pháp hiệu quả để tránh lãng phí năng lượng.

Lý do là, hệ thống điện mặt trời phát điện mạnh vào buổi sáng và trưa, đặc biệt là từ 11g đến 14g30 nhưng cao điểm tiêu thụ điện của các hộ gia đình thường là buổi tối, dẫn đến một lượng điện lớn bị lãng phí nếu không có hệ thống lưu trữ. Nhưng việc đầu tư cho thiết bị lưu trữ khá cao và đòi hỏi phải đạt các tiêu chuẩn an toàn.

Hệ thống điện mặt trời lắp đặt trên mái nhà xưởng ở khu công nghiệp Tân Bình - ẢNH: THIÊN ÂN

Theo ông Đào Du Dương, về yêu cầu kỹ thuật, thiết bị lưu trữ điện phải được thẩm định và chứng nhận đạt chất lượng, an toàn khi vận hành. Về yếu tố kinh tế, giá pin lưu trữ điện rất đắt, tuổi thọ lại không dài. Người dân, doanh nghiệp đầu tư hệ thống lưu trữ điện là do không bán được điện dư thừa.

Điều này vừa gây tốn kém, vừa gây ô nhiễm do làm phát sinh pin rác. Theo ông, lưới điện là pin lưu trữ khổng lồ; nếu lo ngại mất an toàn lưới điện khi kết nối với nguồn điện mái nhà thì ngành điện có thể nâng tải và thu phí cân bằng lưới.

Chẳng hạn với mỗi Kwh điện mặt trời đẩy vào lưới, người dân, doanh nghiệp phải trả cho Tổng công ty Điện lực Việt Nam (EVN) một khoản phí, khoản này được khấu trừ vào giá bán điện, như vậy đôi bên sẽ cùng có lợi.

Hà Duyên