Nghệ sĩ làm lơ hay không biết?

Phần 1 của Phượng khấu khép lại với nhiều thiếu sót, hạn chế từ kịch bản, diễn xuất cho đến kỹ xảo, âm thanh... Sau 11 tập phim, điều còn đọng lại chỉ là những màn tranh sủng, đấu đá nhau; là vụ kiện ồn ào giữa diễn viên và đạo diễn; là những hạt sạn từ nhỏ tới lớn được người xem dễ dàng chỉ ra. Gần như toàn phim không thấy những chi tiết khơi gợi về một giai đoạn quan trọng của sử Việt, không giới thiệu được cốt cách hơn người của nhân vật chính - Nguyên cơ Hiệu Nguyệt (thái hậu Từ Dụ sau này).

Phượng khấu sẽ còn mùa 2, 3 (nếu có thực hiện) để gỡ gạc sai lầm trong mùa 1. Nhưng, cho tới khi có một sản phẩm tử tế hơn, tâm huyết hơn ra đời, trách nhiệm của nghệ sĩ gạo cội - những người tham gia phim cũng cần được nhìn nhận, bên cạnh vai trò của đạo diễn và ê-kíp sản xuất.

Hình ảnh thị vệ bị "thủng ngực" vì việc dựng ẩu trong khâu kỹ xảo.

Trong Phượng khấu, ngoài những lỗi về phần kỹ thuật, kỹ xảo như việc dựng ẩu để lộ phông nền xanh trong tập 9 hay thị vệ bị “thủng ngực” tập 7 và nhiều hình ảnh lạm dụng kỹ xảo 3D quá đà, còn lại, nhiều phân cảnh sai sót có sự tham gia của những nghệ sĩ tên tuổi lớn.

Nếu có tìm hiểu về nghi thức sách phong - cảnh đặc biệt quan trọng đối với nhân vật Hiệu Nguyệt (diễn viên Hồng Đào đóng) và tất cả các quan, phi tần, sẽ dễ dàng thấy cảnh trong phim được thực hiện quá sơ sài.

Một không gian hẹp với 4 người khúm núm sách phong. Sử sách nào ghi nữ quan hay nội quan được trao sách văn cho Nhị giai như cách Phượng khấu đang làm? Cách để ê-kíp thể hiện sự quan trọng của nghi thức sách phong là qua lời dẫn, còn lại, mọi thứ được tái hiện đơn giản như làm cho có. 

Cảnh sách phong trong Phượng khấu diễn ra sơ sài. Trong hình là cảnh nữ quan trao sách văn cho Nhị giai - chi tiết chưa từng có trong lịch sử.

Ở chi tiết mật thư mà Hiền phi (NSƯT Minh Trang) gửi cho triều thần hay bức gửi cho Hiệu Nguyệt trong tập 4 tiếp tục là lỗi sai về đạo cụ mà diễn viên gạo cội vẫn diễn như... không biết gì. Ở thời của vua Thiệu Trị, làm sao có công nghệ sản xuất ra tờ giấy khổ A4 trắng tinh đến thế?

Đáng lẽ, ở tình huống này, nếu là nghệ sĩ nhạy cảm, trách nhiệm với vai diễn, với bộ phim, họ phải ý thức được thời đoạn lịch sử mình đang đóng để có ý kiến, đề nghị ê-kíp thay đổi đạo cụ phù hợp.

Mật thư được viết trên tờ giấy A4 trắng tinh đến khó tin

Trước khi tham gia phim, các diễn viên cho biết, họ được học qua các nghi thức trong cung từ cách đi đứng, nói năng, cách chào hỏi. Nhưng khi vào phim, khán giả giật mình khi thấy ở buổi yến tiệc, chưa có sự cho phép của Thái Hoàng Thái hậu, phi tần muốn ăn thì ăn. Hay ở cảnh vua Thiệu Trị tra khảo cung nữ Thị Loan, vì sợ người này khai ra mình là kẻ chủ mưu, Trắc Cơ Phương Nhậm đứng bật dậy tát cung nữ, mặc vua đang tra khảo. Hành động vô ý, vô tứ, ngang nhiên hành xử theo cảm xúc của cung tần như thế chắc chỉ có trong Phượng khấu.

Phượng khấu sở hữu dàn nghệ sĩ rất cứng, nhưng chính sự dày dặn về nghề khiến phim rơi vào tình trạng “già hoá” nguyên mẫu nhân vật. Trong sử, các nhân vật như vua Thiệu Trị, vương phi, cung phi... đều chỉ ngoài 30, nhưng dàn diễn viên chính tham gia phim đều đã ở tuổi U60 - U70.

Khi đã không thuyết phục về phần nhìn thì dẫu có tài năng, nghệ sĩ vẫn rất khó khiến người xem tin vào nhân vật. Các màn tranh sủng, đấu đá kịch liệt trong Phượng khấu vì thế cũng kém hấp dẫn, thiếu sự tươi trẻ.

NSƯT Thành Lộc vào vai vua Thiệu Trị

Về chi tiết chiếc lược mà mọi người cho rằng không đúng nguyên mẫu, NSƯT Tuyết Thu - người đảm nhận vai Đoàn Viên trong Phượng khấu - nói, ê-kíp đã phải tìm kiếm nhiều nơi để có được chiếc lược phù hợp nhất: “Chắc chắn không ai từng thấy chiếc lược ngày đó sử dụng như thế nào? Chiếc lược trong Phượng khấu được các bạn trong ê-kíp đi tìm ở nhiều nơi. Nếu có tấm ảnh chụp lại mẫu lược đã sử dụng vào thời đó, nếu được phục chế lại, tôi chắc rằng vẫn có người xem chưa hài lòng. Khán giả ở Việt Nam, một khi thương thì sao cũng được, nhưng một khi hiềm khích nhau điều gì thì không bao giờ vừa lòng”.

Nghệ sĩ Tuyết Thu cho rằng người xem cảm tính và khắt khe, nhưng sự thật chỉ có một: trong cung, vua chúa dùng lược ngà chứ không phải chiếc lược dày dân dã chuyên dùng để chải... chấy giống trên phim. Với một bộ phim làm về đề tài lịch sử, ê-kíp càng phải chú ý tiểu tiết, vì chỉ cần một chi tiết sai, công sức coi như đổ sông, đổ bể.

Đâu thể đóng chỉ vì... tin, yêu

Để phù hợp với thể loại cung đấu, biên kịch thêm thắt nhiều chi tiết tỏ rõ mưu mô xảo quyệt cho một số nhân vật, trong đó, vai Nhân Tuyên Thái Hoàng Thái hậu (do NSƯT Lê Thiện đảm nhận) được xem là nhân vật tàn độc nhất trên phim. Bà sẵn sàng hãm hại con cháu, mạnh tay triệt hạ những ai ngăn cản quá trình thâu tóm quyền lực của mình.

Sự tàn độc của Nhân Tuyên Thái Hoàng Thái hậu trong phim được tô đậm, nâng lên nhiều lần, thậm chí trở thành người đang tâm hãm hại cả cháu, chắt của mình. Điều này dễ gây hiểu lầm rằng trong chính sử, Nhân Tuyên Thái Hoàng Thái hậu cũng tàn ác như thế.

NSƯT Lê Thiện vào vai Nhân Tuyên Thái Hoàng Thái hậu

NSƯT Lê Thiện cho biết, vì thời gian hạn hẹp nên trong lúc quay, bà không có nhiều trao đổi với đạo diễn và biên kịch. Ngoài ra, bà cũng chưa có thời gian tìm hiểu về nhân vật trong lịch sử, chỉ nghe qua đạo diễn.

“Đạo diễn có phân tích nhân vật với tôi khi giao kịch bản. Trong phần 1, đạo diễn nói đây là giai đoạn nhân vật cố thâu tóm mọi thứ về mình nên tôi diễn theo. Trong phần 2, tôi nghe rằng nhân vật gặp thời bi đát, cuối đời cô độc, xung quanh sẽ không còn ai. Nên để tạo được sự khác biệt, có một sự trả giá mạnh thì phần một cần đẩy tính cách nhân vật lên cao” - NSƯT Lê Thiện nói. Bà cho biết, nếu có nhiều thời gian hơn, sẽ trao đổi, góp ý kỹ lưỡng với đạo diễn.

Diễn viên Hồng Đào vào vai Nguyên Cơ Hiệu Nguyệt - nhân vật chưa được xây dựng kịch bản đúng tầm

Trách nhiệm của nghệ sĩ, khi xuất hiện trong phim, không chỉ nằm ở bản hợp đồng giữa diễn viên và nhà sản xuất, đạo diễn mà còn là ý thức với nghề, với khán giả. Nghệ sĩ phải biết mình đang tham gia dự án nào, nhân vật đảm nhận có xuất thân ra sao, sống trong bối cảnh, hoàn cảnh lịch sử nào; vai diễn có thực sự phù hợp...

Những am hiểu nhất định đó giúp nghệ sĩ chủ động phát hiện những điều chưa hợp lý để bàn bạc, trao đổi lại với đạo diễn, thậm chí đưa ra lời từ chối hoặc điều kiện khi tham gia. Không thể đạo diễn bảo sao làm vậy, răm rắp theo kịch bản một cách máy móc, bất chấp những điều phi lý.

NSƯT Thành Lộc nói anh thấy ở Phượng khấu có một số lỗi, điểm hạn chế nhưng điều anh đánh giá cao là việc dám làm. “Tôi đánh giá Phượng khấu là bộ phim được thực hiện nghiêm túc, động cơ tử tế vì muốn khôi phục lại những giá trị của văn hoá Việt. Bản thân tôi khi xem Phượng khấu thấy phim có nhiều lỗi nhưng không sao, làm chưa hay thì cố gắng hay hơn, làm chưa đúng thì ráng làm cho đúng hơn. Vấn đề ở đây là có dám làm hay không?”.

Trailer phim Phượng khấu:

Đồng ý, có những sản phẩm nghệ thuật sau khi ra mắt cần rút kinh nghiệm để làm tốt hơn, nhưng với những tác phẩm liên quan đến lịch sử, văn hoá Việt, lại để xảy ra sai sót, thiết nghĩ, thà đừng làm thì hơn. Nhất là khi có dụng ý tạo nên những hư cấu sai lệch, nhằm tạo kịch tính cho phim theo mong muốn chủ quan của ê-kíp sáng tạo.

Trong năm 2019, Trung Quốc ra lệnh tạm cấm chiếu phim cung đấu vì nhiều lý do, trong đó, có lý do đa số phim mang nội dung sai lệch lịch sử. Cơ quan quản lý văn hóa Trung Quốc cho biết, đang rà soát lại toàn bộ những phim chưa chiếu để quyết định cho phép hay nên huỷ phim cung đấu nào, nhằm tránh làm giới trẻ hiểu sai về lịch sử. 

Nghệ sĩ Thành Lộc nói anh biết điều này nhưng cho rằng: “Ở Trung Quốc có lệnh cấm vì sự hư cấu trong phim đã bắt đầu đi quá đà. Nhưng nên nhớ, đã có một khoảng thời gian quá dài, Trung Quốc cho phép phim hư cấu được chiếu”.

Với một nền nghệ thuật mà khán giả có “sức đề kháng” kém, dễ nghe và làm theo, dễ hiểu sai như Việt Nam, nếu thả cửa cho những bộ phim làm về lịch sử có nhiều lỗi sai tồn tại, liệu ai sẽ chịu trách nhiệm cho một thế hệ có những kiến thức lịch sử sai lệch bắt nguồn từ phim ảnh?

NSND Hồng Vân và diễn viên Trịnh Tú Trung đóng vai mẹ con trên phim

NSƯT Tuyết Thu nói, chị tin tưởng vào đoàn phim và các bạn trẻ. Sau thời gian xem phim, chị cũng thấy những lỗi sai do sự chủ quan của ê-kíp, nhưng hy vọng nếu có mùa 2, 3, những lỗi này sẽ được khắc phục.

Với NSƯT Thành Lộc, anh khẳng định, nếu muốn thực hiện mùa 2, 3, toàn bộ ê-kíp phải ngồi lại với nhau để nhìn lại những điều đã làm được và chưa trong mùa 1. Anh nhấn mạnh, không thể tiếp tục cầm tiền, làm phim khi chưa rõ ràng những được - mất, cũng như chưa phân tích ý kiến từ khán giả.

“Về mặt cá nhân, tôi luôn ủng hộ những người trẻ làm về đề tài văn hoá Việt, ở đây, tôi không nói là lịch sử. Tuy nhiên, tôi nghĩ nếu Phượng khấu muốn đi tiếp, phải có chấn chỉnh, vì bản thân tôi xem cũng thấy nhiều chi tiết dở. Ê-kíp không thể cầm tiền rồi nhắm mắt, nhắm mũi làm tiếp mà không lắng nghe ý kiến của khán giả” - nam nghệ sĩ nói.

Tin, yêu những người trẻ và tham gia vào dự án làm về sử Việt, văn hoá Việt của họ là điều đáng hoan nghênh từ phía nghệ sĩ gạo cội. Nhưng tình yêu dễ dàng, vô điều kiện đã vô tình khiến họ bị mất điểm trong mắt người xem.

Diễm Mi